بررسی کفائت زوجین در ازدواج از منظر فقه حنفی

چکیده

نکاح در شریعت اسلام فراتر از یک قرارداد حقوقی است؛ این نهاد بازتابی است از نظم اخلاقی که در آن منافع فردی و جمعی به گونه‌ای هماهنگ و هدفمند تلفیق شده و به تأیید شارع، به صورت پیوندی پایدار و سازنده درآمده است. در این میان، مفهوم «کفائت»که ترجمان هم‌ترازی و تناسب میان زن و مرد در شئون دینی، اجتماعی و اقتصادی است از جایگاهی ویژه در نظام فقهی برخوردار است. این مقاله در پی آن است که با نگاهی دقیق و پژوهشی، به واکاوی مفهوم کفائت در فقه حنفی بپردازد و پرده از معیارهایی بردارد که عالمان این مکتب، برای این هم‌سنگی نهاده‌اند. اما آنچه این جستار را ضروری می‌سازد، نه فقط پرسشی است فقهی، بلکه دغدغه‌ای است اجتماعی و انسانی؛ چرا که در فضای پرتنش روابط خانوادگی امروز، تبیین عالمانه معیارهای کفائت، می‌تواند چراغی بر راه باشد و از لغزش‌های آغازین که به تلخی‌های انجامین می‌انجامد، پیشگیری کند.

پژوهش حاضر، با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع معتبر حنفی، پنج شاخصه اصلی کفائت را ـ دیانت، نسب، مال، حرفه، و اسلام پدران ـ مورد مداقّه قرار داده است. نتایج نشان می‌دهد که در فقه احناف، کفائت نه از لوازم صحت عقد، بلکه از شروط لزوم آن است؛ و اگرچه ازدواج با فرد غیرکفو صحیح است، زوجه یا اولیای او می‌توانند در همان ابتدای پیوند، آن را فسخ کنند؛ حقی که با گذر زمان، از میان می‌رود. بدین‌سان، رعایت کفائت در آستانه عقد، نه یک تعارف فقهی، بل ضرورتی برای دوام زندگی و حرمت نهاد خانواده است.